محمد مهدى ملايرى

12

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

مختلف را در تحت ضبط درآورد و اين طبقات را هم از خود راضى بدارد شايسته كارهاى بزرگ خواهد بود « 1 » . سخنى دربارهء فيروز - شاپور نام ديگر انبار دربارهء نام فيروز شاپور كه شهر مهم و تاريخى انبار بدان معروف‌شده مطالب زير كه بر بخشهاى ناشناخته‌اى از تاريخ ايران هم پرتوى روشن مىافكند در خور مطالعه است : مراد از شاپور در اين‌جا شاپور دوم معروف به ذو الاكتاف است ، و قديمىترين نوشته‌اى كه اين نام يعنى فيروز شاپور در آن ديده‌شده سفرنامهء اميانوس مارسلينوس Ammianus Marcellinus تاريخ‌نگار رومى است كه در حملهء ژوليان امپراطور روم به ايران كه در پادشاهى همين شاپور ذو الاكتاف صورت گرفت در سپاه روم بوده و وقايع آن حملهء نافرجام را به رشتهء تحرير كشيده است « 2 » . علت اين نام‌گذارى را بايد در پيروزيهاى فراوان و پرآوازهء خود

--> ( 1 ) . معجم البلدان ، ج 1 ، ص 460 ( 2 ) . در قرن چهارم ميلادى تاريخ‌نگار رومى انطاكى الاصل آميانوس مارسلينوس Ammianus Marcellinus رويدادهاى بين سالهاى 370 تا 396 ميلادى را به رشتهء تحرير كشيده كه از آن جمله رويدادهاى جنگ ايران و روم است در دوران امپراطورى ژوليان در روم و پادشاهى شاپور دوم ( ذو الاكتاف ) ( 319 - 379 ) در ايران . اين تاريخ‌نگار از آنجا كه خود تربيتى سپاهى داشته و در اين جنگ هم شخصا حضور داشته و رويدادهاى آن را از آغاز حمله پيروزمندانه سپاه روم به ايران تا پايان عقب‌نشينى زبونانهء آن‌ها به روم ، چنان كه ديده ( البته چنان كه يك وقايع‌نگار رومى و در خدمت امپراطور روم مىديده ) نوشته است . و از اين‌رو نوشته او در هرحال متضمن اطلاعاتى دست اول دربارهء پادگانهاى ايران در كناره‌هاى رود فرات و شرق دجله در ايران آن دوران است . پادگانهايى كه سپاه روم از آنجاها گذشته و از بسيارى از آنها هم در اين كتاب ياد شده است . و آنچه در اين‌جا مىآيد خلاصه‌اى از نوشتهء او است برگرفته از آنچه آقاى فؤاد جميل در مقاله‌اى با عنوان « عراق در قرن چهارم ميلادى از روى وصف تاريخ‌نگار رومى آميانوس مرسلينوس » كه در شماره اول و دوم جلد هفدهم مجله سومر به تاريخ 1381 ه . ق . مطابق 1961 ميلادى ، به -